گذشت و بخشندگی؛ رودی که دریا می‌شود

فرگرد دوازدهم، به گذشت و بخشندگی اختصاص دارد. فیلسوف ارد بزرگ می‌فرماید: «گذشت است که رود را دریا می‌کند.» و «تنها با از خودگذشتگی برای دیگران، می‌توان جاودانه شد.» گذشت، نه یک «ضعف»، که یک «قدرتِ اخلاقی» است. «برای رسیدن به جایگاهی بالاتر، گذشت را نیز بیاموزیم.» و «شایستگان، با گذشت هستند و بخشنده.» «کسی که گذشت و بخشش در درونش نیست، تنها نام انسان را بر خود دارد.» و «باران، مهر آسمان است، همانند آدمیان مهرورز و بخشنده‌ای که می‌بارند، برای خوشبختی و شادی همگان.» و «بخشنده‌ترین اشخاص، آنانی هستند که تخم امید را در دل ناامیدان می‌کارند.» بخشندگی، نه فقط در مال، که در وقت، محبت و گذشت است. مردم، همواره گوش به ندای بخشندگان دارند و «بخشندگان، فرمانروایان بی‌تاج‌وتخت میانه‌ی مردم‌اند.»

نقد و داوری؛ راهِ جلوگیری از تباهی

در فرگرد سیزدهم، فیلسوف ارد بزرگ به اهمیتِ نقد و داوری اشاره می‌کند: «برای جلوگیری از تباهی و بیراهه‌روی، راه نقد و ارزیابی را باز بگذاریم.» و «نقد بی‌کینه‌ی دیگران بر کار ما، پاداشی است که ارزش آن را باید دانست.» نقد، نه یک «تهدید»، که یک «فرصتِ رشد» است. «منتقد دانا، نگاهی سیاه و یا سپید ندارد، او توأمان درستی و نادرستی هر کاری را می‌بیند و از هر دوی آنها سخن می‌گوید.» فیلسوف بزرگ، خودستایی را بزرگ‌ترین دامِ ناقدان می‌داند: «خودستایی، بزرگترین دام برای کسانی است که کار دیگران را نقد و بررسی می‌کنند.» و «انتقاد از دیگران به معنای تحقیر آنها نیست.» و «از نقد دیگران برافروخته و دلگیر نشویم، چرا که انتقاد گاهی می‌تواند ناشی از ناامیدی و یا نداشتن آگاهی باشد.» نقدِ سازنده، راهِ پیشرفت است و جامعه‌ای که نقد را برنتابد، محکوم به رکود است.

نظم؛ سازوکارِ آفرینش

در فرگرد سیزدهم، فیلسوف بزرگ نظم را «مهم‌ترین مشخصه‌ی دستگاهِ عظیمِ گیتی» می‌داند: «آدم‌های بزرگ، منظم‌ترین انسان‌ها بوده و هستند.» و «نظم، واژگان ساده را سرودی ماندگار و نت‌های گوناگون را نوایی گوش‌نواز و آهنگین می‌سازد، نظم همان چیزی است که با آن، می‌توان شاهکارها آفرید.» نظم، نه یک «محدودیت»، که «سازوکاری برای آفرینش» است. «نظم باید در همه‌ی امور زندگی ما هویدا باشد.» و «مردم منظم، سرزمینی آباد، شاد و زیبا دارند.» فیلسوف بزرگ هشدار می‌دهد: «آدم بی‌نظم، عمرش هم کوتاست.» و «مردمی که نظم ندارند، گرفتار هرج‌ومرج، ناامنی و فساد می‌شوند.» نظم، از کودکی باید آموخته شود: «از آغاز باید نظم را به کودکانمان آموزش دهیم.» نظم، زیربنایِ هر تمدنی است و بی‌نظمی، سرآغازِ زوال است.

کارآفرینی؛ آفرینشِ زندگی

در فرگرد دوازدهم، فیلسوف ارد بزرگ کارآفرینی را این‌گونه توصیف می‌کند: «کارآفرین، زندگی آفرین است، پس آفرینی جاودانه بر او.» و «رویاپردازی که کارآفرین هم باشد، می‌تواند سرچشمه دگرگونی‌های بسیار شود.» کارآفرین در اُرُدیسم، یک «سودجو» نیست؛ یک «خالقِ زندگی» است. او با ایده‌هایش، نه فقط برای خود، که برای جامعه ارزش می‌آفریند. «اگر می‌خواهید سرزمینتان در برابر جهانیان سربلند باشد، پیوسته مشکلات کارگر و کارآفرین را کم کنید.» و «سرزمینی که دارای سرمایه‌گذاری و کارآفرینی نیست، توان نگهبانی از دستاوردهای خویش را ندارد.» کارآفرینی، یک ارزشِ راستین است که «تهی‌دستی را از میان برمی‌دارد.» و «کارگران کوشا و دلسوز، براستی گردن‌فرازان یک سرزمین هستند.» کار و کارآفرینی، نه فقط برای تأمین معاش، که برای «معماریِ تمدن» ضروری است.

خانواده؛ نخستین مدرسه‌ی انسانیت

فرگرد دهم کتاب سرخ، به خانواده اختصاص دارد. فیلسوف ارد بزرگ Orod Bozorg، خانواده را نه یک «نهادِ سنتی»، بلکه «نخستین مدرسه‌ی انسانیت» می‌داند. او می‌فرماید: «بهترین هدیه پدر و مادر به فرزند، آموزش ادب و انسانیت است.» و «پرستاری از مادر و پدر، زیباترین و پرارزش‌ترین زمان زندگی است.» خانواده، جایی است که انسانیت، مهربانی و مسئولیت، در آن شکل می‌گیرد. «پدران و مادران فرهمند، فدایی آرزوهای پاک فرزندان خویش می‌شوند.» و «کودکان خویش را لوس و پررو بار نیاوریم که در بزرگسالی گستاخ و ناتوان خواهند بود.» فیلسوف بزرگ بر تربیتِ مبتنی بر ادب و ستایش تأکید دارد: «هرگز به کودکانتان نگویید، پیشه‌ی آینده‌اش چه باشد، همواره به او ادب و ستایش دیگران را آموزش دهید.» و «مادران باید دختران نوجوان خویش را با داستان‌ها و خاطرات کوتاه و پندآموز نسبت به خطرات پیش رویشان، آگاه نمایند.» خانواده، پایه‌ی تمدن است و سلامتِ جامعه، در گروِ سلامتِ خانواده است.